Theory building review Η ανατομία της συλλογικής ανευθυνότητας στη δημόσια διοίκηση και το μοντέλο του προοπτικού σχεδιασμού της ευθύνης

Η παρούσα μελέτη ανατέμνει το αποκαλούμενο «πρόβλημα των πολλών χεριών» (problem of many hands) στη σύγχρονη δημόσια διοίκηση μέσα από μια θεωρητική ανασκόπηση. Το θεμελιώδες πλαίσιο του προβλήματος εδράζεται στην εντεινόμενη σύγκρουση μεταξύ της δημοκρατικής απαίτησης για σαφή απόδοση ευθυνών και της αυξανόμενης δομικής πολυπλοκότητας της διακυβέρνησης. Η πολυπλοκότητα αυτή χαρακτηρίζεται από δικτυακές δομές, ιδιωτικοποιήσεις και αλγοριθμική λήψη αποφάσεων που καθιστούν τον εντοπισμό ενός υπεύθυνου δράστη σχεδόν αδύνατο. Σκοπός της εργασίας είναι να συνθέσει την κατακερματισμένη και διεπιστημονική βιβλιογραφία προκειμένου να αμφισβητήσει την παραδοσιακή προσέγγιση της απόδοσης ευθύνης η οποία εστιάζει στον εντοπισμό του υπαίτιου αποκλειστικά μετά από μια αποτυχία. Υιοθετώντας μια εννοιολογική μετατόπιση ως θεωρητικό φακό, η μελέτη αντιμετωπίζει την ευθύνη όχι ως μια ατομική ιδιότητα που ανακαλύπτεται εκ των υστέρων αλλά ως μια συστημική ικανότητα που σχεδιάζεται εξ αρχής. Τα κύρια ευρήματα, τα οποία προκύπτουν από τη συστηματική ανάλυση 98 μελετών οργανωμένων μέσω του πλαισίου εντοπισμού προηγούμενων αιτιών, αποφάσεων και αποτελεσμάτων (ADO), αποκαλύπτουν ότι η δομική και τεχνολογική πολυπλοκότητα δημιουργεί γνωστικά και ηθικά κενά. Αυτά τα κενά τα εκμεταλλεύονται στρατηγικά οι πολιτικοί και διοικητικοί δρώντες μέσω «παιχνιδιών επίρριψης ευθυνών» οδηγώντας σε διάχυση της ευθύνης, υποβάθμιση της δημοκρατικής λογοδοσίας και αδυναμία συστημικής μάθησης. Ως θεωρητική συμβολή το άρθρο προτείνει ένα νέο εννοιολογικό μοντέλο γνωστό ως «Προοπτικό Σχεδιασμό της Ευθύνης» (Prospective Design Responsibility). Το μοντέλο αυτό μετατοπίζει το επίκεντρο από την αναζήτηση υπαιτίων στην προληπτική θεσμική αρχιτεκτονική πλουραλιστικών δικτύων λογοδοσίας όπου η συλλογική ευθύνη καθίσταται αναπόδραστη μέσω του σχεδιασμού σαφών ρόλων, μηχανισμών συντονισμού και κοινών πληροφοριακών υποδομών.