O‘zbekiston iqtisodiyotini yashillashtirishda raqamli texnologiyalardan foydalanishning joriy holati tahlili

Ushbu tadqiqot so‘nggi o‘n yillik (2013–2023) davomida O‘zbekistonning energetika, qishloq xo‘jaligi vasanoat tarmoqlarida raqamli texnologiyalarning joriy etilishi natijasida yuzaga kelgan ekologik va iqtisodiy o‘zgarishlarnikeng qamrovli baholashga qaratilgan. Zamonaviy raqamli transformatsiya jarayonlari global miqyosda yashil iqtisodiyotrivojiga sezilarli taʼsir ko‘rsatmoqda. O‘zbekiston ham bu global tendensiyadan chetda qolmagan holda, milliy iqtisodiyotniraqamlashtirish va ekologik barqarorlikni taʼminlash yo‘lida muhim qadamlar qo‘ymoqda. Tadqiqot doirasida to‘planganempirik maʼlumotlar shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyalarning joriy etilishi natijasida energiya samaradorligi 15 foizgaoshgan. Bu ko‘rsatkich, ayniqsa, energetika sohasida zamonaviy monitoring va boshqaruv tizimlarining joriy etilishi, aqllitarmoqlar (smart grids) va masofadan nazorat qilish tizimlari orqali erishilgan. Shuningdek, uglerod chiqindilari 11–13foizga kamaygan bo‘lib, bu asosan ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish, transport logistikasini takomillashtirishva energiya sarfini kamaytiruvchi dasturiy taʼminotlar qo‘llanilishi bilan bog‘liq. Qayta tiklanuvchi energiya manbalariningumumiy energiya ishlab chiqarishdagi ulushi 4,2 foizdan 15,8 foizgacha ko‘tarilgan, bu esa quyosh, shamol vagidroenergetika sohalarida raqamli boshqaruv tizimlarining samarali qo‘llanilayotganidan dalolat beradi.Tadqiqotning nazariy asosi yashil iqtisodiyot konsepsiyasiga tayangan bo‘lib, unda iqtisodiy o‘sish va ekologik barqarorliko‘rtasidagi muvozanat, raqamli texnologiyalarning transformatsion roli va davlat siyosatining ahamiyati ko‘rib chiqilgan.Xalqaro tajribalar bilan solishtirilganda, Yevropa Ittifoqining “Green Digital Transition” strategiyasi, AQShning “SmartGrids” dasturi hamda Xitoyning “Raqamli Iqtisodiyot va Yashil Rivojlanish” modeli o‘rganilgan. Bu tajribalar O‘zbekistonuchun qimmatli saboqlar berishi mumkin, ayniqsa raqamli texnologiyalar va yashil iqtisodiyot integratsiyasi nuqtayinazaridan. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi sohasida amalga oshirilgan tadqiqotlar natijasida aqlli sug‘orish tizimlariningjoriy etilishi suv sarfini 1,3 foizga kamaytirish va hosildorlikni 10 foizga oshirish imkonini bergan. Bu ko‘rsatkichlarsensor texnologiyalari, sun’iy yo‘ldosh tasvirlari va mobil ilovalar orqali qishloq xo‘jaligi yerlarining holatini monitoringqilish, sug‘orish jarayonlarini optimallashtirish va o‘simliklarning sog‘lig‘ini nazorat qilish orqali erishilgan. Shuningdek,elektron tijorat va IT-xizmatlarining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 1,8 foizdan 3,4 foizgacha ortgani qayd etilgan, bu esaiqtisodiyotning raqamli sektorining jadal sur’atlarda rivojlanayotganini ko‘rsatadi.