Rygor kosztowy i kapitał ludzki STEM jako determinanty napływu BIZ do polskich województw: implikacje dla przemysłu rolno-spożywczego na obszarach pozametropolitalnych

The food industry is one of the main recipients of foreign direct investment in Poland, and many of its plants operate outside metropolitan cores, where labour costs and technical staff availability drive location choices. The study quantifies the elasticity of foreign investment inflow into voivodeships with respect to wages and the supply of graduates in science, technology, engineering and mathematics, and derives from it an analytical framework for agri-food investment. A fixed effects estimator with region and year effects and Driscoll-Kraay standard errors, robust to cross-sectional dependence, was applied to a panel of 16 voivodeships (2004–2024). The wage elasticity is negative (β = −2.80) and the graduate-supply elasticity positive (β = 0.22), indicating the dominance of the efficiency-seeking motive. Omitting time effects produces a spurious positive wage relationship (a “common-trend illusion”). For agribusiness, the cost advantage of rural and urban-rural municipalities can be sustained under rising wages only if the supply of technical staff grows in parallel: offsetting a 1% rise in relative wages requires a roughly 13% higher share of such graduates. / Synopsis. Przemysł spożywczy należy do głównych odbiorców bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce, a jego zakłady działają w dużej mierze poza rdzeniami metropolitalnymi, gdzie o atrakcyjności lokalizacji decydują koszty pracy i dostępność kadr technicznych. Celem badania jest kwantyfikacja elastyczności napływu inwestycji zagranicznych do województw względem wynagrodzeń i podaży absolwentów kierunków ścisłych, technicznych, inżynieryjnych i matematycznych oraz wyprowadzenie z niej ram analitycznych dla inwestycji rolno-spożywczych. Zastosowano estymator efektów ustalonych z dwukierunkowymi efektami czasu i błędami standardowymi Driscoll-Kraay, odpornymi na zależność przekrojową, dla panelu 16 województw w latach 2004–2024. Elastyczność napływu inwestycji względem wynagrodzeń jest ujemna (β = −2,80), a względem podaży absolwentów tych kierunków dodatnia (β = 0,22), co wskazuje na dominację motywu efficiency-seeking. Pominięcie efektów czasu generuje pozorną dodatnią zależność płacową („złudzenie wspólnego trendu”). Dla agrobiznesu oznacza to, że przewaga kosztowa gmin wiejskich i miejsko-wiejskich może być utrzymana przy rosnących płacach tylko przy równoległym wzroście podaży kadr technicznych: zrównoważenie wzrostu relatywnych płac o 1% wymaga wzrostu udziału tych absolwentów o około 13%.